صابر خسروی

سلام خیلی خوش اومدین به یکی دیگه از اپیزودهای نیم‌نگاه توی نیم‌نگاه ما هر بار راجع به یک موضوع گپ‌وگفت می‌کنیم خیلی سریع و صریح امروزم افتخار میزبانی داریم از جناب آقای دکتر مهدی محمدی و امروز می‌خوام راجع به یه موضوعی آقای دکتر صحبت بکنیم اگه موافق باشین رفته‌رفته وقتی مثلاً اکوسیستم استارتآپی رو آدم نگاه می‌کنه از اون دوران اوج خودش از اوایل دهه ۹۰ رفته‌رفته هرچی جلوتر اومد انگار یک روندی اتفاق افتاد آدم یه انگار یه مسئله‌ای رو می‌بینه اونم اینه که اوایل خیلیا شاید هم دولت نقش مؤثری داشت هم خیلی‌ها در واقع به دولت امیدهایی بسته بودن اما خب رفته رفته میاد جلو به هر دلیلی امروز خیلی موش

کافیه در واقع دلیلش مسئله من نیست به هر دلیلی این امیده کمرنگ شده خود دولت حالا یا انگیزه نداره یا نمی‌خواد یا نمی‌تونه به هر دلیلی انگار اقتصاد دیجیتال یه ذره خالی شده از اون فضا و خب یه اکوسیستمی عملاً شکل گرفته این اکوسیستم باید برای بقاش در معنای بنگاه خصوصی چیکار بکنه.

مهدی محمدی

خب سلام مجدد صابر جان واقعیت اینه که خب اتفاقی که در حال وقوعه فقط برای اکوسیستم دیجیتال به نظرم نیست یعنی این داستان داستانی که ما در رابطه با اینکه دولت دیگه مثل سابق قدرت اعتبار لازم منابع لازم برای اینکه بتونه این در واقع جغرافیا رو بچرخونه رو نداره فقط معطوف به حوزه اقتصاد دیجیتال نمی‌شه حالا ما مسائل کلان‌ترمونم دچار همین مشکل شه ناترازی حوزه انرژی حوزه محیط زیست حوزه آب خیلی از حوزه‌ها من بذارین از یه استعاره شروع کنم. یعنی واقعیتش تو این مدت‌ها هی داشتم فکر می‌کردم با چه استعاره‌ای می‌شه توصیف کرد این گذار از اقتصاد به شدت وابسته هم ذهنی هم عملی به دولت رو به دوران پسا دولت.

رسیدم به استاره معروف فلسفی نیچه. نیچه تو که چنین گفت زرتشت از یه استاره خیلی جالبی برای گذار بشر از دوران سنت‌های متکی به در واقع مذهب و به دین به دوران مدرنی که نه دیگه بشر دیگه خودش متکی استفاده می‌کنه از یه اصطلاحی استفاده می‌کنه در چنین گفت زرتشت می‌گه خدا مرد بله جمله مشهوره اصلاً آره نیچه تعبیر غلط از خدارد به معنای مگ فیزیکی خدا که نیست یعنی خیلیا این این تعبیر غلط رو استفاده کردن بعضاًهم ولی این به معنای این نبود که خدا مرد یعنی به‌صورت فیزیکالی ما دیگه خدا رو نداریم نه د تا معنای کلیدی داشت یک فروپاشی نظام ارزش‌های سنتی یعنی اینکه دیگه جامعه به

ارزش‌های سنتی مبتنی بر مذهب و سلطه کلیسا دیگه مثل گذشته معتقد نیست نیست این با خودش یه دویی رو به همراه میاره خلع معنایی بله یعنی جامعه دچار یک خلع معنایی می‌شه به این معنا که دیگه نمی‌دونه باید چیکار بکنه.

صابر خسروی

خب دیگه دفترچه راهنمایی انگار دیگه ن

مهدی محمدی

آره انگار خب من تا الان قرن‌ها داشتم با بالاخره با انجیل اموراتمو می‌چرخوندم یه انجیلی بود به من خط میداد یه در واقع یه روحانی مذهبی بود که پاسخ سؤالاتم همه اونجا اونجا دنبال می‌کردم. نتیجه یه چنین چیزی رو نیچه در د تا مسیر می‌بینه. یعنی اینکه می‌گه این اتفاق یه مسیرش اینه که به نیهیلیسم ختم می‌شه، به پوچ‌گرایی ختم می‌شه و نتیجه‌ش ناامیدی از آینده بشر خواهد بود. یعنی بشر نمی‌تونه خلق جدیدی داشته باشه. یه دو راهی انگار در سر راه ماست. خلاصه راه دوم که نیچه بیشتر روی اون متمرکز می‌شه و بعدها هم فلسفه خودشو روی اون بنا می‌ذاره اتفاقاً از این به‌عنوان یک فرصت آفرینش

یاد می‌کنه می‌گه بشر برای اولین بار فرصت آفرینش ب براش فراهم شده که بتونه فارغ از قید و بندهایی که قرن‌ها دست و پاشو بسته بوده و به اون محدود بوده حداقل سبک تفکرش بتونه می‌تونه آفرینشو جدید داشته باشه. مسیرهای جدید برای خودش قبول کنه. آره خیلی این نگاهه رهایی بخشه دیگه. دقیقاً و واقعیت داستان بعد از دوران مدرن یعنی بعد از انقلاب صنعتی هم همینه که ما بعد از اینکه می‌بینیم که نظام‌های وابسته به در واقع اون سنت‌های قدیمی جای خودشو به نظام‌های جمهوری می‌ده، انقلاب صنعتی اتفاق می‌افته، انگار یه دنیای آفرینش و نوآوری و خلاقیت پیش پای بشر شکل می‌گیره. اصلاً ما قابل مقایسه نیستیم با دوران قبل از

اون دوره تاریخی خلاصه پس ما انگار یه دوگانه تاریخی رو با این خدا باهاش مواجهیم یا دچار نیهیلیسم و ناامیدیم یا دچار یعنی ناچار می‌شیم رهایی بخش می‌شه برامون ناچار می‌شیم که بتونیم خلق خلق بکنیم فضای جدیدی رو در یه چنین شرایطی نیچه شروع می‌کنه به اون فلسفه اصلی خودش می‌پردازه به اون عنوان یک راهحل راهحلی که برای این فرصت آفرینش تصویر می‌کنه نیچه یه راه حلیه مبتنی بر مفهومی به نام ابرانسان یعنی چی؟ یعنی انسانی که ارزش‌های خودشو خلق می‌کنه، مسئولیت زندگی خودشو داره، می‌تونه به جای تکیه بر قدرت‌های ماورایی به قدرت‌های درونی و توانمندی‌های خودش متکی باشه. این خیلی مفهوم جدید عجیبیه اصلاً. خلاصه حالا با

این استعاره بذار بریم شرایط موجود کشوررو نگاه کنیم یعنی اتفاقاتی که مخصوصاً توی یکی دو دهه اخیر اتفاق افتاده یه کشور به شدت با منابع زیاد با جغرافیای مناسب با نیروی انسانی قدرتمند با سبقه تاریخی خوب فرصت‌های بزرگ در هم در صنایع در مبتنی بر منابع هم در صنایع حتی کپیتال اینتنسیو هم هم در صنایع دانشبونه ما در هر سه لایه صنایع ما ظرفیت‌های نسبتاً خوبی داریم ولی اقتصادی که موتور محرکش تا الان یک اصطلاحاً خدایی بوده به نام دولت دولت بله و این خدا دیگه خدای سابق نیست.

انگار از بالای کوه باید بیایم پایین بگیم آقا تموم شد دیگه حالا خودتون به فکر خودتون آره ما نیازمند یه زرتشتیم این زرتشته باید بیاد داد بزنه دیگه دولت مرد دولتی وجود نداره دیگه به معنای سابق قش یعنی به معنای قدرتمندی سابقش اونجایی که دولت می‌تونسته تأمین مالی بکنه دولت می‌تونسته سرمایه اجتماعی داشته اتفاقات مختلفی در این دو دهه افتاده دیگه نه منابع لازم بود دولت برای تأمین مالی پروژه‌ها داره یا حمایت از صنای مختلف داره نه دیگه سرمایه اجتماعی گذشته رو داره یعنی نه به‌خاطر ناکارآمدی‌هایی که در طول زمان شکل گرفته مردم اعتماد لازمو دیگه بهش ندارن درآمدی نفتی تحریم ها به حداقل رسیده دیگه اصلاً

از علاوه بر اون ما در نظام بودجه بندی دچار عجز گسترده‌ای شدیم دیگه نمی‌تونیم و ناکارآمدی نهادهای دولتی به‌خاطر تهی شدن از افراد کارآمد و شایسته‌سالاری اینا رو کنار همدیگه بذاریم می‌رسیم به یک دولت ناکارآمد اگه بر مبنای پیترانز به موضوع نگاه بکنیم می‌گیم خب دولت دیگه مؤلفای توسعه‌گراییشو از دست داده بده پس احتمالاً این ناخودآگاه یا ناخودآگاه داره به سمت یه دولت چپاولگرا در واقع چیز می‌کنه تمایل پیدا می‌کنه کتاب معروف بله توی کتاب معروف توسعه و چپاول پیتر اوانز ولی واقعیت داستان اینه که من می‌خوام در مورد یه سلوشن دیگه‌ای حرف بزنم یعنی در مورد این حرف بزنم که ما نباید دچار خلع خلع معنایی نبود دولت قدرت تمند

بشیم به نظرم هم اکو در اکوسیستم دیجیتال و استارتاپی و ناآوری ایران به‌طور خاص و در بقیه حوزه‌های اقتصادی ایران ما به اندازه کافی آدم نخبه نیروی انسانی توانمند و بخش خصوصی داریم که خودشون در یک مکانیزمی کنار همدیگه قرار بگیرن و بقای اکوسیستم خودشونو تضمین بکنن. این اولین نکته‌ایه که باید بهش توجه بکنیم.

یعنی چی؟ یعنی وابستگی‌های قدیمی به مکانیزم‌های حمایتی دولتی مثل یارانه دادن، حمایت انواع حمایت‌های دولتی و حالا قوانین مقرراتی که معمولاًهم رانتزا بودن کم‌کم اینقدر ناکار ناکارآمدیشون اثبات شده که ما باید از اونا کنده بشیم یعنی دیگه دیگه باید وابستگیمونو به اینا ک کاهش بدیم به جاش چه اتفاقی می‌افته؟ یعنی اگر قراره بخش دولتی جایگزین بشه اون ابر انسانه کیه؟ دو حالت وجود داره. یا ما باید همون تعبیر ابرانسان نیچه‌ای رو بیاریم اینجا اسمشو بذاریم ابرکارآفرین.

پس ما نیازمند یه سری ابرکارآفرینیم در هر سکتوری در هر اکوسیستمی که اینا بشن موتور محرک جایگزین دولت بشن عملاً اونا بشن موتور محرک. حالا در اقتصاد ایران اگر بخوایم چنین کاری بکنیم ناخودآگاه به‌خاطر ساختار اقتصادی خصولتی که وجود داره این ابرکارآفرینا یا می‌شن شرکت‌های بزرگ بخش خصوصیمون یا می‌شن خصول خصولتی‌های بزرگی که هنوز کم و بیش دی انآوری درشون وجود داره مثلاً مث شرکتهایی مثل فولاد مبارکه یا مثلاً شرکتهای بزرگ دیگه همون خصوصیا مثل گلرنگ مثل مثلاً کاله شرکت‌های این‌چنینی یعنی ما باید یه سری شرکت‌هامون اون نقش ابرکارآفرینو بازی بکنن. این ابرکارآفرینه خودبه‌خود میاد چیکار می‌کنه؟ جای انتظار از دولت برای حمایت خودش نقش در واقع

موتور محرک نوآوری رو بازی می‌کنه. خودش اکوسیستم بیلد می‌کنه اطراف خودش. نقش‌ها این اکوسیستمو بازی می‌کنه. منابع لازم رو به این اکوسیستم تزریق می‌کنه. موتورهای محرک کارآفرینآوری رو در اکوسیستم یا در زنجیره خودش ایجاد می‌کنه. پس ما احتمالاً در زنجیره‌های ارزش مهم کشور نیازمند هاب‌هایی هستیم از طریق شرکت‌های بزرگ که اینا بیان نقش در واقع این اکوسیستم بیلد و دقیقاً نقش ثابت دولتو بازی کنن حتی اگر نیمچه حمایت‌هایی هم درون دولت وجود داره.

به جای وابستگی به ساختارهای فشل موجود در دولت خودش بیاد نقش واسط ارتباط با دولتو بازی بکنه یعنی دیگه لازم نباشه که این همه شرکت در یک اکوسیستم برن سراغ مثلاً معاونت علمی برن سراغ مثلاً صندوق ناوری شکوفایی یا سایر نهادهای حمایتی بلکه این‌ها واسطه بین معاونت علمی و صندوق ناآوری و بقیه اکوسیستم بشن. پس ما احتمالاً نیازمند یک سری اکوسیستم بیلدر بزرگ در بخش خصوصی یا خصولتی هستیم که اینا نقش هابو بازی بکنن، نقش ارتباط با دولتو بازی بکنن و نقش ارتقا دهنده زنجیره ارزش و اکوسیستم خودشون یا بیان دکور بیرون از اکوسیستم خودشون بعضاً مثلاً ما این مأموریتو به فولاد مبارکه بدیم که بالاتر از زنجیره فولاد حتی در

هوشمندسازی صنعتی این نقش رو بازی بکنه چون صاحب منابع، صاحب انباش تجربهست، صاحب در واقع ظرفیت‌هاست هنوز تا حدودی سرمایه اجتماعی داره یعنی مردم می‌تونن بهش اعتماد بکنن و این اگر این اتفاق بیفته به نظرم یه مکانیزم بقا اینه حالا اگه تا اینجا بحثی هم تو داری اضافه کن به

صابر خسروی

می‌خوام بگم یه چیزی که پررنگ گوش ذهنم میومد اینه که یه جایی هم اینا مجبورن این کارا رو بکنن دیگه

مهدی محمدی

دقیقاً حواسمون باشه داریم راجع به مکانیزم بقا حرف می‌زنیم دیگه متأسفانه ولی واقعیش شینه که باید باشه. بله می‌فرمایید. من این بقا نگاه کن این اتفاق این بقا وقتی می‌گیم یعنی اینکه همزیستی هم اتفاق می‌افته دیگه یعنی شما در مکانیزم‌های بقای زیستی یه همزیستی بین در واقع گونه‌های مختلف یا موجودیت‌های مختلف می‌بینین که در نهایت یه تعادلی رو به اکوسیستم می‌ده. حتی شرکت‌های بزرگ ما برای بقای بلند مدتشون ناچارن این کارو بکنن.

فارغ ازا این مکانیزم بقایی اولیه‌ای که من گفتم مکانیزم بقای دوم چیه؟ یعنی اگر در جاهایی که ما فوق فاقد موجودیت‌های بزرگی هستیم که داشت دارای دی انی نوآوری باشن مثلاً ممکنه یه سری صنایع از این جنس باشن مثلاً شاید بعضی از حوزه‌های صنعت انرژیمون مثلاً اینجوریه بعضی از صنایع دیگمونم می‌شه در موردشون صحبت کرد حتی به نظرم صنعت خودرومون تا حدودی اینجوریه با وجود اینکه ما موجودیت‌های بزرگی مثل ایران خودرو و سایپا داریم ولی اینا هیچ‌کدومشون دی ان نوآوری فعالی برای این ایفای نقش اینجوری در زنجیره نداشتن حداقل تا الان از خودشون بروز ندادن خلاصه حتی بقیه بازیگرای این اکوسیستم مثل کرمان خودرو یا بقیهشونم لزوماً تو این بازیه

خیلی قدرتمند ورود نکردن در جاهایی که می‌بینیم این اکوسیستمه حالا هاب نمی‌تونه داشته باشه اون ابرکارآفرینه وجود ندارد اصلاً کانسپت ابر رو باید توزیع‌شده در نظر بگیریم دیگه از ابر انسان نیچه‌ای وجود در واقع باید گذر بکنیم یک ابرشبکه باید درست بکنیم یعنی مجموعه‌ای از بازیگران که کنار همدیگه برای بقای مشترک تلاش می‌کنن منابع مشترک ایجاد می‌کنن ظرفیت‌های مشترک ایجاد می‌کنن زیرساخت مشترک ایجاد می‌کنن در لایه محصول با هم رقابت می‌کنن در لایه زیرساخت با همکاری می‌کنن در واقع یه سطحی از کوپتیشن در واقع کوپریشن ان کامپتیشن یا همکاری در عین رقاب ب باید شکل بگیره این اتفاقاً با معنای اکوسیستم دیستریبیوت شده یا اکوسیستم

توزیع شده به شدت در واقع همخوانی بیشتری داره و یه نوعی از در واقع انگار خودسازماندهی مشترک بین بازیگران یه حوزهست حالا اینجاست که شما می‌بینین مفاهیم مثل کلاسترهای صنعتی خوشه‌های صنعتی مفاهیمی مثل زنجیره‌های ارزش به هم پیوسته مفاهیم مثل اکوسیستم‌های نوآوری برای در واقع مبتنی بر مشارکت و همکاری به شدت پررنگ می‌شه می‌شه پ توی پروژه‌های بزرگ می‌شه به‌صورت کنسرسیوم رفتار کرد پس اینجا مفهوم کنسرسیوم شدن شرکت‌های کوچک مهم می‌شه پس نگاه کنین مکانیسم بقای جمعی باید جایگزین مکانیسم بقای فردی ابر انسانی نیچه‌ای بشه اینجا اصطلاحاً ما دنبال مکانیسم‌هایی هستیم که بقای یه سیستم رو از سطح فردی بیاریم به سطح اشتراک و به

صورت مش در واقع به‌صورت اشتراکی بتونیم یه زندگی اشتراکی قدرتمند داشته باشیم در هر دو حالت یعنی چه در حالت مکانیسم ابرانسانی یا ابرکارآفرینی متکی بر یه قدرتمند چه مبتنی بر شبکه به نظر می‌رسه که ما هیچ راهی نداریم در در حداقل در میان مدت تا انشاءالله بتونه یه دولت دوباره قدرتمندی شکل بگیره می‌گیره که نقش موتور محرک توسعه رو ایجاد بکنه. ولی در میان مدت من حداقل چشم‌اندازی نمی‌بینم برای شکل‌گیری یک دولت قدرتمند.

دولتی که بتونه این نقش‌ها رو بازی بکنه. شاید در این اکوسیستم بقای جمعیه دولت هم یه گوشه‌ای یه نقشی بازی بکنه ولی در همون ابعاد و اندازه‌های توانمندی‌ها و ظرفیت و در واقع اصطلاحاً چی می‌گن؟ سرمایه اجتماعی که داره مداخله منفی نکنه به نظر میاد نشه. شما یا نه بالاخره یه ظرفیتهای قانونی ممکنه داشته باشه پس من به دو نوع از تکامل برای یه چنین بقایی معتقدم تکامل مبتنی بر هاب‌های نوعآورانه و تکامل مبتنی بر مشارکت این د تا مکانیزم به نظر می‌رسه که مهم‌ترین مکانیسم‌های بقا در یک دهه آینده ایرانه هر صنعتی که این مکانیزم‌های بقا رو بتونه شکل بده و درک بکنه اول و بعد شک شکل بده.

به نظرم امکان در واقع ادامه براش وجود خواهد داشت اگر نتونیم شکل بدیم درکش بکنیم به نظرم بخش عمده‌ای از صنایع ما دچار ازمهلال می‌شن این برای اکوسیستم استارتآپی و اکوسیستم دیجیتال ایران به شدت نیاز روزه و باید بهش فکر کنیم باید دور هم جمع بشیم در قالب انجوهای فعالی که می‌تونیم داشته باشیم انجمن‌هایی که می‌تونیم شکل بدیم کنسرسیوم‌هایی که می‌تونیم شکل بدیم که بتونیم این بقای رو تضمین بکنیم.

صابر خسروی

خیلی عالی. حالا یه نکته‌ای هم که اینجا وجود داره در واقع من تو این سیره هی کیس‌های خارجی هم به ذهنم می‌رسید. یه نکته‌ای هم به نظرم حواسمون باشه اینه که اینم لزوما یعنی در دنیام آدم نگاه می‌کنه اکوسیستما خیلی ارگانیک شکل گرفتن. خیلی جاها واقعاً دولت این نقش‌هایی که در ایرانم ایفا می‌کرده نبوده. این خودش یه ذره امیدبخش و رهایی بخشم هست که بگیم آقا این حالا اتفاقی نبوده ما داریم در تاریخ اولین باره داریم.

در واقع اصلا واقع

مهدی محمدی

صابر جان واقعیت داستان اینه که آره در یک مکانیزم تکاملی مناسب اتفاقاً خودبه خود دولت باید حداقل بشه خودبه‌خود دولت یه در واقع یه گوشه‌ای می‌شینه فقط رگولیشن می‌کنه کمک می‌کنه فضای کسب‌وکار فراهم می‌کنه کار ولی ما انگار داریم توفیق اجباری برامون اتفاق می‌افته یعنی ناشی از کمبود منابع و ناکارآمدی یعنی ترکیب این د تا داره ما رو به سمت این می‌بره که دولتو نادیده بگیریم و اگر این اتفاق بیفته اتفاقاً یه توفیق اجباریه ب به نظرم برای بخش خصوصی ما بخش خصوصی ما باید این نوع نگاهش رو به این موضوع تغییر بده یا بهتره بگم بخش کسب و کار ما باید نوع نگاهش رو به موضوع تغییر

بده این د تا مکان مکانیزم که مکانیزمهای بقای من حالا با همون استعاره نیچه‌ایش می‌گم مکانیزمهای بقای مبتنی بر ابرکارآفرین یا ابر اکوسیستم ابر اکوسیستم مشارکتی اینا در واقع یک به نظرم یه آرزویی باید باشه برای ما تحققشون چرا چون تو دنیام همینه ما الان تو دنیاهم شما نگاه کنین خیلی از اکوسیستمای جدی آمریکا روی شونه‌های ۵ تا شرکت ۱۰ تا شرکت در واقع غول داره می‌چرخه یعنی این وسط یه مثلاً مایکروسافت کلی اکوسیستم لوژش گرفت تو شرق آسیا هم خیلی چیز بله تو شرق آسیا اگه ما تو با هم تو الگوی کره‌ای یعنی چائبول‌ها هم تو الگوی اصطلاحاً ژاپنیش یعنی کِیرِتسوها می‌بینیم که عملاً واقعاً ۵

تا ۶ تا ۴ تا شرکت که اقتصاد این کشورها رو داره در واقع جهت می‌ده پس ما چه بخوایم چه نخوایم الگوی به الگوی بهینه توسعه اقتصادیمون باید مبتنی بر این د تا الگویی که دارم می‌گم برای بقا شکل بگیره. فقط تفاوت ما به بقیه دنیا اینه که اونجا موتور محرک رفتن به یه چنین بازی رقابت و اقتصاد آزاد و بازار بوده. اینجا ناکارآمدی و فشل بودن و اصطلاحاً شاید بهتره بگم کمبود منابع دولت که دیگه دستش رو بریده از اقتصاد یعنی دیگه نمی‌تونه مداخلاتی بکنه و خوشبختانه هر موتور محرکی باشد فقط اینور ما نیازمند یه سطح بلوغ بالاتری در بخش خصوصی هستیم در بخش کسب و

کارمون هستیم که از این فرصت طلایی حالا این من اسمشو می‌ذارم فرصت طلایی فرصت آفرینشه که نیچه می‌گه استفاده کنیم برای بازآفرینی کسب‌وکار و اقتصادم

صابر خسروی

آره من فکر می‌کنم این عبارت توفیق اجباری که استفاده کردیم برای جفتم هست به نظرم میاد دولتم براش همین اتفاق افتاده به‌خاطر همون گذشته و عقبه اونم احتمالاً بدش نمیاد که بگه آقا دیگه بالاخره یه بخشهایی رو حداقل خودتون ببرید جلو این اتفاقی نیفته نکته پایانی مونده یا نه

مهدی محمدی

نه واقعیت داستان اینه که مکانیزم‌های بقا چه در جامعه چه در در واقع در بقای زیستی در طول تاریخ این‌جوری بوده که یه مش مسئله‌ای پیش اومده سیستم‌ها یا در واقع اون موجودیت‌ها سعی کردن با تطبیق‌پذیری خودش در واقع در مسیر بقا قرار بگیرن. در همون دوره تاریخی سیستم‌ها یا موجودیت‌هایی بودن که اون دوره تاریخی رو اصطلاحاً نتونستن به چشم فرصت ببینن و احتمالاً دچار نابودی شدن.

این دو دو راهی تاریخی اقتصاد ایران به نظرم به همون مرحله مهم بقا رسیده یعنی اگر ما نتونیم به‌عنوان یه مکانیسم بقا و قدرت با تطبیق‌ پذیری بالا بهش بپردازیم حتماً دچار نابودی اقتصادی می‌شه ایران یعنی ایران در یک مرحله‌ای رسیده که بسیاری از صنایش به نظرم دیگه فرصت ادامه حیات تو این مسیر نیست حالا موجودیت‌های های دچار د تا حالت خواهند شد. یا ناامید می‌شن، دچار شکست می‌شن، همون مسیر ناامیدی و نیهیلیسم نیچیه‌ای رو طی می‌کنن یا ازش برای به‌عنوان فرصتی برای بازآفرینی و آفرینش مجدد خودشون استفاده می‌کنن.

صابر خسروی

خیلی ممنون. انتخاب با ماست. کدومو انتخاب بکنیم به‌عنوان بخش خصوصی و امروز سعی کردیم یه ذره راجع به این انتخاب صحبت بکنیم. ممنون که با ما همراهید.